Một whitepaper nên trung thực về khoảng cách giữa thiết kế và thực tại. Mục này gom XChain đang ở đâu hôm nay và đi về đâu. Hỏi bất kỳ tuyên bố nào: nó đang có, đang làm, hay tầm nhìn?

✅ Đang có — chạy thật, và ai cũng kiểm chứng được:

Testnet MVC đang sống trên hạ tầng thật: 4 node (xchain-001 Singapore chạy dịch vụ + một validator; xchain-002 Helsinki là validator thứ hai + backup dữ liệu chain; thêm xchain-003 / xchain-004). Hai validator hoạt động (≈70,4% / 29,6%).
6/7 nguyên thủy là module on-chain thật (UIR, UAC, XMP, DA, VLC, SC). MVC-1..4 PASS end-to-end trên node thật + relayer thật (devnet/mvc-all.sh chạy xanh).
Explorer chính chủ www.xscan.org đọc chain-id và denom lúc chạy — height, validator, giao dịch thật.
Mã nguồn 100% tiếng Anh, gác bởi ba cổng nghiệm thu, CI xanh.

🟡 Đang làm / một stand-in — nói thẳng:

Prover của PAI là MOCK. Tổng hợp là thật; bằng chứng là mock (ProofSystem.MOCK, bị chặn ngoài testnet bằng guard theo chain-id, fail-closed). Một verify Groth16/BN254 thật đã nối vào sau một mạch stand-in MiMC(prev,tx,new) (proof ~164 byte) — nhưng đó chưa phải vkey SP1 thật (mạch wrap SP1 thật ~15,97M ràng buộc, OOM local). Thay vkey SP1 thật là một mốc tương lai có tên.
EVM trên A1 có PoC đầy đủ hơn (cosmos/evm, coin-type 60, 17 khẳng định e2e PASS) trên một nhánh feature chưa merge; lên A1 live cần re-genesis. Release EVM chưa xong.
Repo public mirror đang để private, chỉ mở khi có chỉ thị rõ ràng.

🔭 Tầm nhìn — thì tương lai, chưa có. Con đường leo từng bức tường khó một:

Sơ đồ

Hình 5 — Lộ trình theo giai đoạn. "Aggregate hướng 1 tỷ TPS" là năng lực danh nghĩa tổng hợp (Tầng Thực thi ~100tr + Tầng Dữ liệu ~900tr), không phải một tỷ giao dịch composable trên một trạng thái toàn cục.

Testnet hôm nay cố ý là mức tối thiểu để chứng minh cơ chế, không phải quy mô: 3 chain Tầng Thực thi + 9 namespace Tầng Dữ liệu trên một DA node.

Node	Vai trò	Nguyên thủy chứng minh
A0 — Root/Settlement (T0)	UIR + Asset Registry + Settlement + nhận proof tổng hợp	#1, #2, #4, #7
A1 — Value (T1)	Tài sản, chuyển giá trị, ZK/validity	#2 (security-class), XMP WRITE
A2 — Interactive (T2)	Ứng dụng, neo commitment Tầng Dữ liệu	#6 (VLC anchor), XMP READ (ICQ)
9 namespace (Tầng Dữ liệu)	Social / IoT / Chat × 3 trên một DA	phí ~0 + inclusion-proof

Ngoài các giai đoạn kỹ thuật, lộ trình bao gồm phi tập trung hoá dần: mở rộng quản trị từ giao thức (x/gov, đã sống) sang hướng đi, chiến lược và cả whitepaper này của dự án — để cộng đồng, không phải team Sáng lập, định hướng con đường (§12).

Câu chốt: trộn "đang có", "đang làm" và "tầm nhìn" là cách nhanh nhất đánh mất lòng tin — nên Chúng ta giữ mỗi thứ đúng thì của nó. Nếu verify được trên www.xscan.org thì là đang có; phần còn lại là con đường Chúng ta đang xây, công khai.